ARNHEM – Meer dan de helft van de bezoekers van de Arnhemse nachtopvang De Duif komt inmiddels uit andere EU-landen. Het grootste deel daarvan bestaat uit Poolse arbeidsmigranten. Dat blijkt uit het recent verschenen jaarverslag van de opvangorganisatie. De cijfers komen naar buiten terwijl zorginstellingen vorige week in actualiteitenprogramma EenVandaag waarschuwden voor de uitbuiting van arbeidsmigranten die na ontslag vaak niet alleen hun baan, maar ook hun woning verliezen. “Het is bijna mensenhandel”, stelden zij.
De cijfers uit Arnhem zijn opvallend. De Duif ontving vorig jaar 470 verschillende bezoekers. Daarvan kwamen er slechts 146 uit de regio Arnhem. Tegelijkertijd waren 274 bezoekers EU-burgers. Meer dan 80 procent van die groep was Pools. Daarmee vormen Poolse arbeidsmigranten inmiddels verreweg de grootste groep binnen de Arnhemse nachtopvang.
Aandeel Oost-Europeanen groeit al jaren
Dat gaat niet om een eenmalige uitschieter. In het jaarverslag schrijft de organisatie dat het aandeel bezoekers uit Midden- en Oost-Europa de afgelopen jaren steeds verder is gegroeid. De Duif noemt de samenwerking met de Poolse hulporganisatie Barka inmiddels zelfs essentieel. Die organisatie ondersteunt arbeidsmigranten die dakloos zijn geraakt en helpt hen onder meer met begeleiding, terugkeer naar het land van herkomst of het vinden van nieuw werk. Volgens de opvang zien medewerkers steeds meer mensen die tussen wal en schip raken. Sommigen verblijven slechts enkele nachten in de opvang, maar anderen blijven weken of zelfs maanden. Daarbij spelen woningtekorten, lange wachtlijsten in de zorg en het ontbreken van passende begeleiding een belangrijke rol.
Landelijke zorgen
De Arnhemse cijfers sluiten aan bij een ontwikkeling die ook elders in Nederland zichtbaar wordt. In een reportage van EenVandaag waarschuwden zorginstellingen in Rotterdam vorige week voor de groeiende groep dakloze arbeidsmigranten. Zij zien mensen die naar Nederland zijn gehaald voor werk, maar na ziekte, ontslag of het aflopen van een contract niet alleen hun baan verliezen, maar vaak ook direct hun woning kwijtraken. Daardoor belanden sommigen op straat of in de maatschappelijke opvang. Hulpverleners spreken van een systeem waarbij werk en huisvesting zo sterk aan elkaar gekoppeld zijn dat mensen bij tegenslag vrijwel direct alles verliezen. Volgens betrokken organisaties gaat het in sommige gevallen om omstandigheden die “bijna mensenhandel” genoemd kunnen worden.
Vrijwel altijd vol
Dat de druk op de Arnhemse opvang groot is, blijkt ook uit de bezettingscijfers. De Duif beschikt over slechts 18 slaapplaatsen, maar zat vrijwel continu vol. De bezettingsgraad lag bijna iedere maand tussen de 95 en 100 procent. In sommige maanden moest zelfs extra crisisopvang worden ingezet omdat meer mensen een slaapplek zochten dan er bedden beschikbaar waren. In totaal werden vorig jaar duizenden overnachtingen geregistreerd. Volgens de opvangorganisatie is al langere tijd sprake van een structureel hoge bezetting. De uitbreiding van de opvanglocatie aan de Spoorwegstraat is dan ook niet bedoeld vanwege een explosieve groei van het aantal bezoekers, maar vooral om de opvang beter te kunnen organiseren nu de locatie vrijwel dagelijks en bijna de hele dag geopend is.
Uitbreiding aan de Spoorwegstraat
De toenemende druk heeft mede geleid tot uitbreiding van de opvangvoorzieningen. De Duif en dagopvang Het Kruispunt kochten eind vorig jaar gezamenlijk de naastgelegen panden aan de Spoorwegstraat 7 en 9. Met die aankoop willen beide organisaties meer ruimte creëren voor opvang, begeleiding en spreekkamers voor hulpverleners. Ook moet de uitbreiding bijdragen aan het verminderen van overlast in de directe omgeving. De aankoop werd mogelijk gemaakt door een bijzondere financieringsconstructie. Arnhemse stichtingen verstrekten hiervoor een renteloze en aflossingsvrije lening. Daarnaast droegen zowel de gemeente Arnhem als de betrokken stichtingen bij aan de verbouwingskosten.
22 uur per dag open
Sinds eind 2024 doen De Duif en Het Kruispunt mee aan een gemeentelijke pilot waarbij de opvangvoorzieningen vrijwel de hele dag open zijn. Samen bieden zij nu 22 uur per dag opvang. Voorheen konden bezoekers alleen tijdens de nacht terecht. De langere openstelling moet zorgen voor meer rust, betere begeleiding en minder daklozen op straat. Volgens de organisatie brengt die uitbreiding ook nieuwe uitdagingen met zich mee. De doelgroep verandert, er zijn meer bezoekers met psychische problemen en de druk op medewerkers en vrijwilligers neemt toe. Tegelijkertijd benadrukt De Duif dat iedereen recht heeft op een veilige plek om te slapen, ongeacht afkomst of achtergrond.
Arnhemse vraagstuk
De cijfers roepen ook een bredere vraag op. Waar maatschappelijke opvang traditioneel vooral wordt geassocieerd met lokale dak- en thuislozen, blijkt dat inmiddels slechts een minderheid van de bezoekers van De Duif uit de regio Arnhem komt. Het grootste deel bestaat uit mensen van buiten de regio, waarbij Poolse arbeidsmigranten veruit de grootste groep vormen. De ontwikkeling maakt duidelijk dat de discussie over dakloosheid in Arnhem steeds vaker raakt aan arbeidsmigratie, huisvesting en de positie van buitenlandse werknemers. Daarmee lijkt het vraagstuk zich niet langer alleen binnen de stadsgrenzen af te spelen, maar onderdeel te zijn van een veel bredere landelijke problematiek.
