ARNHEM – Vandaag, om precies 11.41, luidden de klokken in de Eusebiuskerk en verschillende kerken in de regio Arnhem. Het tijdstip verwijst naar 17 september 1944. Op dat moment begonnen de geallieerde bombardementen die de weg moesten vrijmaken voor de luchtlandingen van Operatie Market Garden. Precies 82 jaar later wordt daar opnieuw bij stilgestaan.
In verschillende plaatsen in de Airborne-regio worden op 17 september om 11.41 uur de klokken geluid, zoals de Eusebiuskerk in Arnhem en de Opstandingskerk op het terrein van Pro Persona in Wolfheze. De traditie ontstond in Wolfheze rond de 75ste herdenking in 2019. Een jaar later sloten meer kerken aan.
Waarom precies 11.41 uur?
Daarvoor moeten we terug naar zondag 17 september 1944. De geallieerden stonden op het punt Operatie Market Garden te beginnen. Duizenden Britse luchtlandingstroepen zouden die middag met parachutes en zweefvliegtuigen ten westen van Arnhem landen.
Die vliegtuigen waren kwetsbaar. Vooral Duits luchtafweergeschut vormde een groot gevaar voor de langzaam vliegende transporttoestellen en de vrijwel onbeschermde zweefvliegtuigen.
Daarom gingen aan de luchtlandingen zware luchtaanvallen vooraf. Al in de nacht van 16 op 17 september werden Duitse vliegvelden aangevallen. Op de ochtend van 17 september volgden aanvallen op luchtafweerstellingen, kazernes en andere Duitse militaire doelen in Nederland. Ook Arnhem en de omliggende dorpen kwamen onder vuur te liggen.
In Arnhem was die ochtend het luchtalarm al meerdere keren afgegaan. Kort na half twaalf werd duidelijk dat het ditmaal ernst was. Rond 11.41 uur begonnen de aanvallen op doelen in Arnhem en omgeving. Onder meer de Willemskazerne en de Menno van Coehoornkazerne werden getroffen. Ook vielen bommen in de Bloemstraat, bij het Roermondsplein en in de omgeving van de Stadsschouwburg. Daarbij kwamen ook burgers om het leven.
Wolfheze bijzonder zwaar getroffen
Nergens in de directe omgeving kreeg het bombardement zo’n symbolische betekenis als in Wolfheze.
Het dorp lag vlak bij de gebieden waar later die dag honderden zweefvliegtuigen zouden landen. De geallieerden gingen ervan uit dat zich in en rond Wolfheze Duitse militairen en stellingen bevonden.
Om 11.41 uur begon het bombardement. In totaal kwamen 781 bommen op en rond Wolfheze terecht. Er vielen 88 doden onder inwoners, patiënten en personeel van wat tegenwoordig het terrein van Pro Persona is. De Duitse aanwezigheid bleek veel kleiner dan vooraf werd gedacht.
Daarna kwamen de parachutisten
De bombardementen waren nog maar het begin. Later die middag verschenen enorme formaties transportvliegtuigen boven de regio. Zweefvliegtuigen landden bij Wolfheze en Renkum en Britse parachutisten kwamen naar beneden op de landingsgebieden ten westen van Arnhem.
Hun opdracht was duidelijk: zo snel mogelijk oprukken naar Arnhem en de verkeersbrug over de Rijn veroveren. De grondtroepen van het Britse leger moesten vervolgens vanuit het zuiden oprukken en via die brug verder Nederland in trekken.
Het liep anders. Wat als een snelle operatie was gepland, groeide uit tot de Slag om Arnhem.
Daarmee markeert 11.41 uur op 17 september een bijzonder moment in de geschiedenis van Arnhem en omgeving. Nog voordat de eerste Britse parachutisten waren geland, was de oorlog die ochtend voor veel inwoners plotseling heel dichtbij gekomen.
82 jaar later herinneren de kerkklokken daar nog altijd aan.
