Zo herdenkt Arnhem en omgeving Operatie Market Garden tijdens de Airborne-maand

ARNHEM – Morgen is het 1 september en dat betekent in Arnhem en omgeving maar één ding: de Airborne-maand begint. De komende weken duiken overal de Pegasusvlaggen weer op en staan Arnhem, Oosterbeek, Renkum, Driel, Wolfheze en de wijde omgeving stil bij de gebeurtenissen van september 1944. Van tienduizenden wandelaars in Oosterbeek tot parachutisten boven de Ginkelse Heide en van een stille tocht door Arnhem tot de jaarlijkse herdenkingen.

Het is inmiddels 82 jaar geleden dat Operatie Market Garden begon. Op 17 september 1944 landden duizenden geallieerde militairen ten westen van Arnhem. Hun opdracht: de brug over de Rijn veroveren en vasthouden totdat de grondtroepen vanuit het zuiden hen konden bereiken.

Dat liep anders. De Slag om Arnhem eindigde in een Duitse overwinning, duizenden militairen werden gedood, gewond of krijgsgevangen en de bevolking van Arnhem en omgeving werd zwaar getroffen. In september worden die gebeurtenissen op tientallen plaatsen opnieuw herdacht.

Zaterdag 5 september – Airborne Wandeltocht

De maand begint traditiegetrouw met misschien wel het bekendste Airborne-evenement van allemaal. Op zaterdag 5 september vindt vanuit Oosterbeek de 79e Airborne Wandeltocht plaats.

De herdenkingstocht wordt sinds 1947 gehouden en is uitgegroeid tot de grootste eendaagse herdenkingswandeltocht ter wereld. Vorig jaar deden zelfs 36.434 mensen mee. De routes van 10, 15, 25 en 40 kilometer voeren de wandelaars door het gebied waar in september 1944 zwaar werd gevochten.

Onderweg zijn de sporen van de Slag om Arnhem nooit ver weg. Wandelaars passeren monumenten, voormalige slagvelden en andere historische plekken.

Zondag 13 september – Airborne Freedom Run

Een week later wordt er niet gewandeld, maar gerend. Tijdens de Airborne Freedom Run lopen deelnemers verschillende routes door het gebied waar Operatie Market Garden zich afspeelde.

De langste trail begint zelfs in Otterlo en is 60 kilometer lang. Andere trails starten onder meer op de Ginkelse Heide en Papendal. Daarnaast zijn er een 5 en 10 kilometer en afstanden voor kinderen.

Donderdag 17 september – 82 jaar na de eerste landingen

Donderdag 17 september is de historische datum waarop Operatie Market Garden in 1944 begon. Dat is in de regio dan ook op verschillende plaatsen te merken.

De dag begint in Oosterbeek om 09.00 uur met de herdenking bij De Naald. Later op de dag, om 13.30 uur, worden kransen gelegd bij het monument bij Dreijeroord. In en rond het voormalige Hotel Dreijeroord werd tijdens de Slag om Arnhem bijzonder zwaar gevochten.

Ook in Wolfheze wordt de geschiedenis zichtbaar. Bij camping Lindenhof vindt in de ochtend een paradropping plaats.

Om 11.41 uur luiden de klokken

Om precies 11.41 uur wordt het op verschillende plaatsen in de Airborne-regio hoorbaar dat 17 september geen gewone datum is. Kerkklokken luiden op het tijdstip waarop in 1944 de geallieerde bombardementen begonnen die voorafgingen aan de luchtlandingen rond Arnhem.

In Wolfheze heeft dat moment een bijzonder zware betekenis. Het dorp werd getroffen door 781 bommen. Duitse troepen en luchtafweer waren het doelwit, maar onder de bevolking waren tientallen doden te betreuren. Om 11.41 uur luidt daarom de klok van de Opstandingskerk op het terrein van Pro Persona.

Het blijft niet bij Wolfheze. Ook elders in de Airborne-regio worden op hetzelfde moment de klokken geluid.

Jongeren praten over vrijheid in Arnhem

Ook Arnhem kijkt op 17 september niet alleen terug. Tijdens de Bridge to Liberation Summit gaan jongeren van 16 tot en met 26 jaar in het centrum van de stad met elkaar in gesprek over oorlog en vrijheid.

Centraal staat de vraag wat de woorden ‘Nooit meer’ ruim acht decennia na de oorlog nog betekenen. De uitkomsten van de gesprekken en workshops krijgen een dag later een plek tijdens Bridge to Liberation.

Vrijdag 18 september – Arnhem herdenkt de Slag om Arnhem

Vrijdag 18 september wordt een van de drukste dagen van de Airborne-maand. Vooral in Arnhem vinden verschillende herdenkingen plaats.

In de Eusebiuskerk wordt eerst stilgestaan bij de Slag om Arnhem. Daarna vertrekt om 18.45u een stille tocht van de Eusebiuskerk naar het Airborneplein.

Tegelijkertijd klinkt vanaf de John Frostbrug het geluid van doedelzakken. Tijdens de March over the Bridge trekken pipers en drummers vanaf de brug richting het Airborneplein. De stoet is een eerbetoon aan de geallieerde militairen die in september 1944 probeerden de Rijnbrug te bereiken en in handen te houden.

Om 19.00 uur begint op het Airborneplein de officiële Arnhemse herdenking. Vlaggen worden gehesen en kransen gelegd bij de beschadigde zuil van het voormalige Paleis van Justitie, die na de oorlog het Airborne-monument van Arnhem werd.

Hier worden de militairen en burgers herdacht die tijdens de Slag om Arnhem omkwamen. In het bijzonder wordt stilgestaan bij de geallieerde militairen die tussen 17 en 26 september 1944 vochten om de brug over de Rijn.

Bridge to Liberation

Wanneer de officiële ceremonie voorbij is, verplaatst de aandacht zich enkele honderden meters naar de Rijnkade.

Daar begint om 20.30 uur Bridge to Liberation, aan de voet van de John Frostbrug. De grote herdenkingsvoorstelling combineert muziek, dans, film en persoonlijke verhalen.

Het thema is dit jaar ‘Vluchten’. Vier verhalen van mensen die tijdens de Slag om Arnhem hun huis moesten verlaten staan centraal. Daarmee gaat de voorstelling niet alleen over de militairen aan het front, maar ook over de enorme gevolgen van de strijd voor de Arnhemse bevolking.

Er zijn onder andere optredens van Kimberley Fransens, Ruben Hillen en Josua Peters, samen met Introdans en Phion. Bridge to Liberation is gratis toegankelijk en wordt ook rechtstreeks uitgezonden op NPO 3 en Omroep Gelderland

Zaterdag 19 september

Parachutes boven de Ginkelse Heide

Wie één beeld met Market Garden moet verbinden, komt al snel uit bij een hemel vol parachutes. Op zaterdag 19 september is dat beeld opnieuw te zien boven de Ginkelse Heide bij Ede.

Hier wordt Operatie Market Garden officieel herdacht. In september 1944 landden op en rond de Ginkelse Heide duizenden Britse parachutisten. Vanaf de heide trokken zij richting Oosterbeek en Arnhem.

Tijdens de jaarlijkse herdenking wordt stilgestaan bij de militairen die aan de operatie deelnamen en degenen die daarbij omkwamen. De historische luchtlandingen met parachutisten trekken ieder jaar veel publiek en behoren tot de grootste Airborne-activiteiten in de regio.

De Polen in Driel

Een heel ander verhaal wordt die middag verteld aan de andere kant van de Rijn.

Om 15.00 uur begint op het Polenplein in Driel de jaarlijkse Polenherdenking. Daar staat de bijdrage van de 1e Poolse Onafhankelijke Parachutistenbrigade van generaal Stanisław Sosabowski centraal.

Ongeveer duizend Poolse parachutisten landden op 21 september 1944 bij Driel. Zij moesten de Rijn oversteken om de omsingelde Britse troepen bij Oosterbeek te versterken. Het veer waarmee dat had moeten gebeuren was verdwenen en onder Duits vuur lukte het slechts een deel van de Polen de overkant te bereiken.

Hun rol in de strijd en bij de latere evacuatie van de Britse troepen wordt in Driel ieder jaar uitgebreid herdacht.

Race to the Bridge

Wie op zaterdagmiddag ineens een colonne historische militaire voertuigen door de regio ziet rijden, hoeft niet vreemd op te kijken.

Tijdens de Race to the Bridge vertrekken historische voertuigen om 14.00 uur vanaf de Telefoonweg in Renkum. De tocht volgt het gebied waar Britse luchtlandingstroepen in 1944 richting Arnhem trokken en eindigt dit jaar weer in Oosterbeek.

De voertuigen rijden tussen ongeveer 15.20 en 15.30 uur door Oosterbeek, waarna ze eindigen bij het Airborne Museum.

Zondag 20 september – Airborne Memorial Service

Een van de meest indrukwekkende herdenkingen is traditioneel voor de zondag bewaard.

Om 11.00 uur begint op de Airborne Begraafplaats in Oosterbeek de Airborne Memorial Service.

Op de begraafplaats liggen meer dan 1.750 geallieerde militairen begraven, van wie het overgrote deel omkwam tijdens de Slag om Arnhem. Tussen de lange rijen witte grafstenen komen militairen, nabestaanden, inwoners en bezoekers samen.

Later die zondag zijn er nog kleinere herdenkingen. Om 15.00 uur wordt stilgestaan bij de Airbornebank in Wolfheze en om 16.00 uur vindt bij het Air Despatch Monument in Oosterbeek een kranslegging plaats.