Bonsai-hobbyist Reinier Korth: ‘Ik beeldhouw met iets dat leeft’

Wat in de coronatijd begon als tijdverdrijf, is bij Reinier Korth (45) uitgegroeid tot een passie die zijn tuin heeft overgenomen. Zijn bonsai-collectie telt inmiddels zo’n 150 exemplaren en 20 tot 30 boomsoorten, nog afgezien van de honderden stekjes. Daarnaast ontwikkelde hij een bonsai-app met wereldwijd ruim 40.000 gebruikers.

(Tekst en foto’s Henk Donkers)

Veel mensen kennen bonsai alleen als de kleine tropische boompjes in schalen zoals je ze vindt in tuincentra en bij Ikea. Volgens Reinier Korth klopt dat beeld maar ten dele: “Veel mensen denken dat bonsai een aparte boomsoort is en dat hij binnen moet staan. In werkelijkheid zijn de meeste bonsaibomen buitenbomen en kunnen ze uit vrijwel alle boomsoorten opgekweekt worden. Wel is de ene soort geschikter dan de andere. Met dennen en Japanse esdoorns kun je fijn werken, met een kastanje minder.”

Letterlijk betekent bonsai: een boom gekweekt in een schaal. In het Japans betekent ‘bon’ (盆) ‘schaal’ of ‘ondiepe pot’ en ‘sai’ (栽) ‘planten’ of ‘kweken’.

Voor Reinier betekent het veel meer dan dat. “Je zet een plant met een houtige stam in een schaal en die ga je vervolgens zelf vormgeven. Je kunt het vergelijken met beeldhouwen, maar dan met levend materiaal en in het tempo van de natuur. Er is één groot verschil met beeldhouwen: een bonsai is nooit af. Hij blijft groeien, takken worden dikker, er ontstaan nieuwe scheuten. De boom verandert voortdurend.”

Hoe het begon

Reinier is getrouwd met Chi, met wie hij twee kinderen heeft. In 2022 verhuisden ze van Purmerend naar Arnhem. “We wilden meer natuur, rust en ruimte, en houden van wandelen en fietsen. Ik was net begonnen met bonsai. Hier vonden we een ideale plek om te wonen.”

Chi is van Chinese komaf. Op haar achttiende kwam ze naar Nederland om hier te studeren. Haar vader heeft in China ook wat boompjes en miniatuurlandschappen in schalen, maar toch ligt hier niet de oorsprong van Reiniers bonsai-passie. “Ik had wel een fascinatie voor de Aziatische cultuur en al jaren boeken over bonsai. Tijdens corona zag ik op YouTube een fascinerende video over een Engelse bonsaikunstenaar die een verwaarloosd boompje omtovert tot een kunstwerk. De video heeft inmiddels miljoenen views. Hij inspireerde mij om zelf met bonsai te beginnen. Gelukkig staan er op YouTube veel goede beginners-video’s.”

Daarna ging het snel. Al gauw had hij enkele tientallen boompjes en was hij er – in zijn eigen woorden – “een beetje obsessief” mee bezig. Inmiddels ademen zijn achtertuin, oprit en platdak ‘bonsai’ en heeft hij een kas met schalen en gespecialiseerd gereedschap.

Snoeien, bedraden, verpotten

Het ‘beeldhouwen’ van een bonsai duurt jaren. Na vijf jaar begint het ergens op te lijken, maar de creatie van een meesterwerk kan wel dertig jaar kosten volgens Reinier. De basis bestaat uit drie technieken: snoeien, bedraden en verpotten. Door regelmatig te snoeien blijft de boom compact en ontstaan steeds fijnere vertakkingen. Daarvoor knipt Reinier het hele jaar door nieuwe, ongewenste scheuten weg (onderhoudssnoei) en verwijdert hij eind winter, begin voorjaar de dikkere takken (structuursnoei). Met geanodiseerd aluminium of gegloeid koperdraad omwikkelt hij takken van de basis naar de top van een tak om ze in de gewenste richting te buigen. Niet met ijzerdraad want dat roest, is te stug en zou de schors beschadigen. Om te voorkomen dat een boom in zijn eigen schaal stikt door een te dicht wortelstelsel, verpot Reinier ze regelmatig. Een jonge boom om de 1 à 2 jaar, een oudere om 3 tot 5 jaar. Bij het verpotten knipt hij tot wel driekwart van de wortels weg en krijgt de boom nieuwe speciale grond.

Analytische geest en geduld

Iedereen met groene vingers kan bonsaibomen houden en verzorgen, maar om ze zelf op te kweken moet de volgens Reinier “een beetje gek zijn, een analytische geest hebben en houden van dingen maken. Je hebt behalve veel geduld, ook botanische kennis nodig en een bepaald esthetisch inzicht.”

Je moet ook plezier hebben in plannen, observeren en leren. Reinier loopt meerdere keren per dag door zijn tuin om zijn bomen te bekijken. “Mijn buren denken misschien dat ik naar mijn plantjes sta te staren. In werkelijkheid denk ik na over hoe een boom er over vijf, tien of twintig jaar uit moet zien en over de technieken die ik kan toepassen om hem daar te krijgen. Elke boom is een project met een eigen plan.”

Van China naar Japan

Bonsai wordt vaak gezien als een typisch Japanse kunstvorm, maar ontstond zo’n 2000 jaar geleden in China waar kunstenaars en hovelingen miniatuurlandschappen met rotsen, mos en boompjes gingen kweken in schalen. Deze vorm heet Penjing. Reiniers Chinese schoonvader beoefent deze vorm.

Boeddhistische monniken brachten deze traditie later naar Japan waar de nadruk verschoof naar één enkele boom en verfijnde esthetiek. Er ontstonden nieuwe stijlen en technieken. Die vorm heet bonsai en ontwikkelde zich van een hobby voor monniken tot een kunstvorm die ook door gewone burgers beoefend werd. Vanaf eind 19e eeuw verspreidde bonsai zich over de hele wereld, onder andere door de wereldtentoonstellingen in Parijs en Londen. Kwekers passen daarbij Japanse technieken en stijlen toe op lokale boomsoorten.

Geavanceerde technieken

Reinier werkt in de Japanse traditie en heeft veel geleerd van het online lesplatform van Bjørn Bjorholm, die negen jaar in de leer was bij een bekende Japanse bonsaikwekerij. Tijdens een rondleiding langs zijn bomen laat Reinier diverse technieken en stijlen zien. Eén techniek is het marcotteren waarbij hij een ring schors verwijdert om op een specifieke plek nieuwe wortels te laten groeien op een bovengrondse tak terwijl deze nog vastzit aan de moederplant. De ‘wond’ wordt bedekt met vochtig veenmos en stevig ingepakt in folie. Na enkele maanden zijn er voldoende wortels, knipt hij de tak af en zet hem in een pot. “Dan heb je van een tak een nieuwe plant gemaakt.” Reinier maakt zo soms wel zes nieuwe bomen uit één moederplant. Een andere techniek is het enten waarbij hij takken laat vastgroeien op plekken waar ze van nature niet zaten. Soms vervangt hij zo al het loof op een plant met een mooie stam.

Bonsai-stijlen

Een stijl waar Reinier erg van houdt en waarmee hij experimenteert is de ‘wortel-op-steen-stijl’. Die bootst de natuurlijke situatie na waarin een boom ontkiemt op een rots en zijn wortels over het oppervlak uitspreidt op zoek naar een voedingsbodem. Deze bonsaistijl staat symbool voor veerkracht en doorzettingsvermogen.

Ook heeft Reinier een aantal ‘yamadori’ staan. Dat zijn ‘wilde’ bomen die in zware natuurlijke omstandigheden (droogte, hitte, schrale grond) groeiden en zijn uitgegraven om er bonsai van te maken. Ze hebben vaak doorleefde, grillige vormen die onmogelijk zijn na te bootsen. Reinier kweekt een indrukwekkende jeneverbes uit Spanje met veel karakter. “Veel hout is dood en misschien wel honderden jaren oud, maar twee strengen houden het loof en dus de boom in leven.

Favoriete bonsai

Een van zijn favoriete bomen begon als eenvoudige plant uit een tuincentrum. Door nieuwe wortels te kweken, takken te enten en de structuur van de boom helemaal opnieuw op te bouwen, veranderde hij de plant in een hoogwaardige bonsai. “Ik kocht hem voor ongeveer zestig euro”, zegt hij. “Nu zou hij vijf- tot zevenhonderd euro waard kunnen zijn. Bonsai is mijn eerste hobby die meer geld oplevert dan hij kost.”

Toch draait het voor hem niet om de waarde. “Het leuke is dat je met iets bescheidens begint en er iets moois van maakt. De voldoening zit voor mij in het creatieve proces.”

Elke dag aandacht

De bomen vragen dagelijks verzorging. “Veel bomen hebben elke dag water nodig, ’s zomers zelfs twee keer per dag. Op vakantie gaan kan alleen dankzij behulpzame vrienden en buren. Ik prijs me gelukkig dat ik die heb.”

De dagelijkse rondes door zijn tuin voelen voor Reinier niet als een belasting. Integendeel. Voor iemand die veel thuis werkt zoals hij, zijn ze een verademing en ontspanning. Bonsai is een rustgevende hobby. Reinier: “We leven in een wereld waar alles steeds sneller, makkelijker en efficiënter moet. Mensen snakken volgens mij steeds meer naar dingen die authentiek, langzaam en mooi zijn. Bonsai is dat allemaal in één. Je maakt samen met de natuur kleine kunstwerken waarbij veel geduld, kennis, kunde en esthetisch inzicht nodig is. Bij bonsai denk je in jaren en is vijf jaar ‘snel’.”

De YouTube-video die Reinier inspireerde heet ‘Restoring a Neglected Chinese Juniper Bonsai’. Herons Bonsai heeft veel goede video’s op YouTube staan voor mensen die met bonsai willen beginnen.

Bonsai Care App
In het dagelijks leven ontwikkelt Reinier websites en apps. Drie dagen per week werkt hij voor een kortingsplatform voor restaurants en twee dagen per week aan zijn eigen bonsai-app, die hij drie jaar geleden met ‘Bonsai Empire’ lanceerde. Reinier: “Oscar van Bonsai Empire wilde al langer een app en ik wilde graag meer doen met bonsai. Dit was een mooie kans om samen te werken.”
De app helpt gebruikers hun bonsaicollectie te beheren: ze kunnen bomen toevoegen, reminders instellen voor allerlei handelingen, informatie vinden over de verzorging, foto’s en notities bijhouden, en foto’s delen op de ingebouwde Social Feed. De meeste van de ruim 40.000 gebruikers hebben een gratis abonnement, maar serieuze liefhebbers nemen een betaald abonnement voor 3 euro per maand. De app wordt wereldwijd gebruikt en het aantal gebruikers groeit nog dagelijks. De app krijgt goede scores in appstores.