ARNHEM – Wat gebeurt er als problematische schulden van gezinnen direct worden afgekocht? Die vraag stond centraal in het Arnhemse experiment Immerloo Schuldenvrij. Twee jaar na de start zijn de resultaten bekend. De conclusie: schulden afkopen zorgt voor rust en perspectief, maar het echte verschil wordt gemaakt door langdurige persoonlijke begeleiding.
Het experiment speelde zich af in Immerloo II, een wijk in Malburgen die behoort tot de armste buurten van Nederland. Hier leven veel huishoudens met een combinatie van schulden, gezondheidsproblemen, stress, beperkte taalvaardigheden en een onzeker inkomen. Volgens het onderzoek heeft juist die stapeling van problemen ervoor gezorgd dat veel bewoners buiten beeld bleven bij de reguliere schuldhulpverlening.
Een wijk waar schulden vaak samengaan met andere problemen
Dat het experiment juist in Immerloo plaatsvond, is dus geen toeval. Bijna de helft van de huishoudens hier leeft rond of onder het sociaal minimum en ongeveer één op de vijf huishoudens heeft problematische schulden.
De problemen beperken zich niet tot geld. Bewoners kampen vaker met gezondheidsproblemen, ervaren meer eenzaamheid en maken vaker gebruik van maatschappelijke ondersteuning dan gemiddeld in Arnhem. Daardoor versterken financiële problemen en andere zorgen elkaar voortdurend.
Een radicaal andere aanpak
Het Nationaal Programma Arnhem-Oost besloot daarom samen met de gemeente Arnhem, Sociale Wijkteams Arnhem, schuldeisers en maatschappelijke organisaties een experiment op te zetten dat afweek van de gebruikelijke schuldhulpverlening.
Normaal gesproken moeten mensen vaak zelf de stap naar hulp zetten, allerlei documenten verzamelen en voldoen aan voorwaarden voordat een traject kan starten. Bij Immerloo Schuldenvrij gebeurde juist het tegenovergestelde.
Coaches gingen actief de wijk in. Op basis van betalingsachterstanden werden huishoudens geselecteerd. Vervolgens gingen coaches meerdere keren langs bij bewoners die mogelijk in de problemen zaten. Het uitgangspunt was simpel: niet wachten tot inwoners hulp vragen, maar de hulp naar inwoners brengen.
Schulden afkopen
De kern van het experiment was het afkopen van schulden. Nadat alle schulden van een huishouden in kaart waren gebracht, onderhandelden financiële experts namens de deelnemers met schuldeisers over een afkoopregeling.
Hiervoor werd een speciaal afkoopfonds van 425.000 euro ingericht, mogelijk gemaakt door maatschappelijke partners en Arnhemse stichtingen die private middelen beschikbaar stelden voor het experiment.
Schuldeisers kregen een voorstel om genoegen te nemen met een deel van het openstaande bedrag. Wanneer zij akkoord gingen, werd het afgesproken bedrag uit het afkoopfonds betaald en verviel de rest van de schuld. De deelnemer hoefde dat bedrag dus niet zelf op te brengen.
Hierdoor stopten incasso’s, beslagleggingen en verdere schuldopbouw vrijwel direct. Medio 2026 was op die manier al ruim 807.000 euro aan schulden opgelost, terwijl daarvoor ongeveer 278.000 euro uit het fonds nodig was. Gemiddeld kon met één euro uit het fonds bijna drie euro aan schulden worden weggewerkt.
Veertig huishoudens bereikt
In totaal werden 82 huishoudens benaderd. Uiteindelijk deden 40 huishoudens mee aan het experiment. Daarmee werden 130 inwoners bereikt, onder wie 57 minderjarige kinderen. De gemiddelde schuldenlast bedroeg ruim 32.000 euro per huishouden, verdeeld over gemiddeld veertien verschillende schuldeisers.
De resultaten zijn inmiddels zichtbaar. Medio 2026 zijn 21 huishoudens volledig schuldenvrij. Vijf andere huishoudens zijn schuldenvrij op enkele resterende schulden bij de Rijksoverheid na. De overige deelnemers bevinden zich nog in de inventarisatie- of afkoopfase.
Meer dan alleen geld
Volgens de onderzoekers zit de grootste winst niet alleen in het verdwijnen van de schulden.
Deelnemers geven aan dat zij voor het eerst in jaren weer rust ervaren. De constante stress van aanmaningen, deurwaarders en oplopende rekeningen verdwijnt. Daardoor ontstaat ruimte om andere problemen aan te pakken.
Ook binnen gezinnen verandert veel. Ouders krijgen meer aandacht voor hun kinderen, de sfeer thuis verbetert en deelnemers zetten vaker stappen richting werk, opleiding of vrijwilligerswerk. Daarnaast noemen veel deelnemers een herstel van eigenwaarde en waardigheid.
De coach blijkt de sleutel
Een opvallende conclusie uit het onderzoek is dat schuldenafkoop alleen niet voldoende is.
De onderzoekers spreken over vier werkzame elementen. Het belangrijkste daarvan is de vertrouwensrelatie tussen deelnemer en coach. Juist doordat hulpverleners langdurig betrokken blijven, ontstaat ruimte om ook problemen op het gebied van gezondheid, opvoeding, werk en wonen aan te pakken.
Daarbij kregen de coaches veel meer vrijheid dan gebruikelijk. Ze konden snel handelen, maatwerk leveren en zelf bepalen wat in een specifieke situatie nodig was. Volgens het rapport blijkt die professionele ruimte cruciaal voor het succes van de aanpak.
Lessen voor Arnhem en Nederland
Volgens burgemeester Ahmed Marcouch, voorzitter van het Nationaal Programma Arnhem-Oost, laat het experiment zien dat bestaanszekerheid meer vraagt dan alleen regels en loketten.
Hij roept gemeenten en overheden op om de lessen uit het experiment te gebruiken bij toekomstig beleid. Volgens Marcouch schuilt achter iedere schuld een mens en achter ieder geholpen gezin de toekomst van een kind.
Of Immerloo Schuldenvrij een structureel vervolg krijgt, is nog niet bekend. Wel stellen de onderzoekers dat de resultaten een sterke aanwijzing vormen dat schuldhulp effectiever wordt wanneer schulden direct worden aangepakt én hulpverleners langdurig naast inwoners blijven staan. De belangrijkste les uit twee jaar experimenteren lijkt daarmee helder: schulden aflossen geeft rust, maar vertrouwen geeft mensen hun toekomst terug.
