Raad onder hoge tijdsdruk: openbare school voor speciaal basisonderwijs in Arnhem-Zuid moet opgaan in katholieke school

ARNHEM – De Arnhemse gemeenteraad moet op korte termijn beslissen over de opheffing van de enige openbare school voor speciaal basisonderwijs in Arnhem-Zuid. SBO De Piramide moet per 1 augustus opgaan in de katholieke SBO De Horizon, maar het verzoek daarvoor is te laat bij de gemeenteraad ingediend. Tijdens de voorbereidende bespreking bleven bovendien belangrijke juridische en politieke vragen onbeantwoord, omdat er geen tijd meer was voor een reactie van het college.

De openbare SBO De Piramide en de katholieke SBO De Horizon zijn al jaren samen gevestigd in een gebouw aan de Groningensingel. De scholen werken intensief samen en hebben inmiddels één gezamenlijke directeur. De besturen van Flores Onderwijs en de Delta Scholengroep willen beide scholen vanaf komend schooljaar laten doorgaan als één nieuwe school: SBO Zuid.

Voor die fusie moet De Piramide formeel worden opgeheven. De leerlingen en medewerkers gaan vervolgens over naar De Horizon, die onder de katholieke Delta Scholengroep valt. De nieuwe SBO Zuid krijgt daarmee eveneens een katholieke signatuur. Het formele openbare karakter van het speciaal basisonderwijs verdwijnt uit Arnhem-Zuid.

Wettelijke termijn overschreden

Omdat De Piramide een openbare school is, moet de gemeenteraad instemmen met de opheffing. De schoolbesturen erkennen echter dat het verzoek niet binnen de wettelijke termijn is ingediend. In hun brief van 28 mei vragen zij de raad daarom expliciet om de school per 1 augustus 2026 op te heffen, in afwijking van de termijn uit de Wet op het primair onderwijs.

Dat leidde tijdens een vergadering van raadsleden direct tot juridische vragen. SP-raadslid Noud Roelen wees erop dat de wettelijke termijn juist bedoeld is om de gemeenteraad voldoende tijd te geven om te beoordelen of er genoeg openbaar onderwijs overblijft. Hij stelde voor om die juridische kwestie eerst afzonderlijk te bespreken, voordat de raad inhoudelijk op de fusie zou ingaan. Een meerderheid wees dat voorstel af.

Ook de Partij voor de Dieren zette vraagtekens bij de juridische houdbaarheid. De partij verwees naar de bepaling dat een opheffingsbesluit dat te laat aan de gemeenteraad wordt meegedeeld, nietig kan zijn. De vraag of de Arnhemse gemeenteraad onder deze omstandigheden nog rechtsgeldig kan instemmen met een opheffing per 1 augustus, bleef tijdens de vergadering onbeantwoord.

‘Het is vijf voor twaalf’

Volgens de schoolbesturen kan de fusie niet nog een jaar worden uitgesteld. De leerlingenaantallen in het speciaal basisonderwijs dalen en vooral de onderbouwgroepen zijn klein geworden. De twee scholen hebben in de groepen één tot en met vier ieder ongeveer twintig leerlingen. Op beide scholen samen zitten volgens interim-directeur Arco Hak nog slechts vier kleuters.

Omdat De Piramide en De Horizon officieel afzonderlijke scholen met verschillende registratienummers zijn, mogen hun leerlingen niet zomaar in één klas worden geplaatst. Zonder fusie zouden de scholen binnen hun eigen organisatie groepen moeten combineren. Dat kan er volgens de directeur toe leiden dat kinderen uit de groepen één tot en met vier samen les moeten krijgen.

“Het is vijf voor twaalf”, waarschuwde Hak. Wanneer de fusie niet doorgaat, bestaat volgens hem het risico dat de school op termijn geen nieuwe kleuters meer kan toelaten. Kleine groepen zijn niet alleen moeilijk te bekostigen, maar zouden volgens hem ook onvoldoende mogelijkheden bieden om kinderen in een groep te laten leren en socialiseren.

De besturen willen de fusie daarnaast gebruiken om SBO Zuid uit te bouwen tot een bredere voorziening. De ambitie is dat kinderen met complexere ondersteuningsbehoeften vaker in Arnhem-Zuid terechtkunnen en niet meer voor gespecialiseerd onderwijs naar de noordkant van de stad hoeven.

Zorgen over openbaar karakter

Hoewel vrijwel alle fracties begrip toonden voor de onderwijskundige noodzaak, ontstond ongemak over de manier waarop de openbare school verdwijnt. Na de fusie krijgt SBO Zuid een katholieke signatuur en valt de school onder de bijzondere Delta Scholengroep. Verschillende raadsleden wezen erop dat het openbare karakter meer is dan alleen de manier waarop feesten worden gevierd of welke normen en waarden een school uitdraagt.

De schoolleiding probeerde die zorgen weg te nemen. Volgens Hak blijven alle leerlingen welkom en voeren beide scholen nu al vrijwel hetzelfde onderwijsbeleid. Ook zou de Delta Scholengroep niet van plan zijn een beperkend toelatingsbeleid in te voeren.

De besturen stellen bovendien dat ouders weinig waarde hechten aan het formele onderscheid tussen openbaar en bijzonder onderwijs. Tijdens vier informatieavonden zouden ouders geen bezwaren tegen de fusie hebben geuit. Voor hen wegen volgens de besturen de locatie, de continuïteit en de kwaliteit van het onderwijs zwaarder.

Voor onder meer de SP, D66 en Volt bood die toezegging nog niet alle zekerheid. Zij wezen erop dat de gemeenteraad niet alleen een beslissing neemt voor de huidige ouders en leerlingen, maar ook voor toekomstige generaties. De openbare rechtspositie verdwijnt bij een opheffing en kan niet zonder meer worden teruggedraaid.

Geen alternatieven voorgelegd

In het formele verzoek staat dat De Piramide niet wordt opgeheven wanneer de gemeenteraad besluit de school zelf in stand te houden. De verantwoordelijkheid voor de school zou in dat geval worden overgedragen aan de gemeente.

Toch kreeg de raad geen uitgewerkte alternatieve scenario’s voorgelegd. Meerdere fracties vroegen daarom waarom bijvoorbeeld het behoud van de openbare status, een andere fusieconstructie of uitstel niet naast het voorstel zijn gezet.

Volgens bestuurder Sylvia Veltmaat van Flores Onderwijs hebben de besturen verschillende mogelijkheden bekeken, maar is het samenvoegen van de twee scholen de meest logische en financieel gezonde oplossing. Zij erkende dat de raad liever eerder bij het proces betrokken had moeten worden en bood daarvoor haar excuses aan.

“We hebben liever gehad dat wij dit proces ook met jullie als raad zorgvuldiger hadden kunnen doen”, zei Veltmaat. Volgens haar kostten het overleg met ouders, medewerkers, medezeggenschapsraden en vakbonden en het verzamelen van de benodigde stukken meer tijd dan voorzien.

Wethouder niet meer aan het woord

Na de uitgebreide vragenronde aan de schoolbesturen bleef nauwelijks tijd over voor de politieke bespreking. Raadsleden stelden vragen aan het college over de juridische risico’s, de overschrijding van de termijn, de onderbouwing van de verwachte kwaliteitsverbetering en het ontbreken van alternatieven. De wethouder kwam echter niet meer aan beantwoording toe. Het CDA stelde voor om op een ander moment alsnog mondeling met het college in gesprek te gaan. Volgens meerdere raadsleden doet alleen een schriftelijke beantwoording geen recht aan het gewicht van het onderwerp.

Roelen stelde daarop voor het voorstel nog niet rijp te verklaren voor besluitvorming. Zijn voorstel kreeg geen steun van de andere fracties. Een meerderheid besloot vervolgens dat het college de openstaande vragen schriftelijk moet beantwoorden en dat de opheffing als bespreekstuk doorgaat naar de besluitvormende gemeenteraadsvergadering.

Daarmee blijft de tijdsdruk groot. De raad moet beslissen over een mogelijk onomkeerbare opheffing, terwijl nog onduidelijk is hoe het college de juridische bezwaren beoordeelt. Roelen waarschuwt dat een positief besluit mogelijk van rechtswege nietig is, omdat het verzoek niet binnen de termijn uit de Wet op het primair onderwijs aan de gemeenteraad is voorgelegd. Of die bepaling in dit geval inderdaad betekent dat de raad niet rechtsgeldig met een opheffing per 1 augustus kan instemmen, moet nog blijken uit de schriftelijke beantwoording van het college.

Volgens Roelen is de raad bovendien in een positie gebracht waarin zij vrijwel alleen nog bij het kruisje kan tekenen. Andere fracties spreken van een “duivels dilemma”: zij zien de noodzaak van de fusie, maar hebben grote moeite met het late moment waarop het besluit is voorgelegd.